(Petrotimes) - Với một phần ba sản lượng xăng dầu cung cấp cho tiêu dùng công nghiệp và dân dụng, Nhà máy Lọc dầu (NMLD) Dung Quất có thể coi là “hàn thử biểu” của thị trường xăng dầu trong nước.

Góc nhìn... kỹ thuật

Những ngày hè 2012 trở nên nóng bỏng hơn bởi áp lực của dư luận xã hội đối với "trái tim" công nghiệp này. Dễ dàng nhận thấy sự quan tâm, lo ngại của rất nhiều người qua thông tin báo chí, qua các cuộc điện đàm liên tục đến lãnh đạo Nhà máy trước quyết định tạm dừng sản xuất chỉ sau hơn 1 tháng vận hành trở lại.

Sự thật thì lỗi kỹ thuật tại khớp nối giãn nở nhiệt trên đường xả khí CO của phân xưởng Cracking xúc tác là lỗi lắp đặt, hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát và khả năng xử lý của tổ hợp nhà thầu kinh nghiệm như Technip và Ban Lãnh đạo nhà máy. Giống như khi ta đang chạy xe trên đường, một chiếc bu-lông bị lỏng ra, ta phải dừng xe để siết lại cho an toàn vậy.

Một góc NMLD Dung Quất

Về những sự cố mà dư luận đang quan tâm, Tổng giám đốc Công ty TNHH Lọc - Hóa dầu Bình Sơn (đơn vị quản lý NMLD Dung Quất) Nguyễn Hoài Giang cho biết, với một nhà máy lớn bao gồm hàng trăm nghìn chủng loại thiết bị thì việc xảy ra trục trặc là điều khó tránh, nhưng quan trọng nhất là chúng ta nhận biết được nó, kịp thời và xử lý một cách an toàn, nhanh chóng để giữ cho nhà máy luôn hoạt động ổn định hiệu quả, đó mới là vấn đề.

Tổ hợp trang thiết bị máy móc của NMLD Dung Quất hết sức hiện đại, mức độ tự động hóa cao và phức hợp, đòi hỏi khắt khe sự đồng bộ giữa các hệ thống. Nhà máy hiện đang trong quá trình chạy bảo hành, chưa bàn giao, đây chính là giai đoạn các điểm kỹ thuật được các nhà bản quyền và nhà thầu hiệu chỉnh, xử lý khắc phục nhằm hoàn thiện các đòi hỏi kỹ thuật để bàn giao nghiệm thu. Thực tế đã chứng minh rằng, thời gian qua, trong quá trình vận hành, hàng ngàn điểm kỹ thuật đã được nhà thầu Technip xử lý triệt để, đạt chất lượng về yêu cầu kỹ thuật. Các kỹ sư của Việt Nam cũng đang từng bước làm chủ được hầu hết các công nghệ được chuyển giao, đủ sức vận hành nhà máy.

Xét về kỹ thuật, không một loại máy móc, thiết bị nào khi đưa vào sử dụng có thể coi là hoàn hảo và vĩnh cửu, bởi vậy mới cần có quy trình vận hành, bảo dưỡng bảo trì và cao hơn nữa là sáng kiến cải tiến kỹ thuật, nâng cao hiệu suất và hoàn thiện công nghệ. Vì vậy, có thể nói trong suốt quá trình vận hành NMLD Dung Quất sau này vẫn luôn cần có sự điều chỉnh kỹ thuật, thay thế thiết bị hao mòn, hết hạn sử dụng. Chỉ nên coi đó là "sự cố" khi nằm ngoài tầm kiểm soát của con người.

Bài toán... được - mất

Nguyễn Hoài Giang được đánh giá là một trong những "tướng tiên phong" có uy tín và năng lực của ngành Dầu khí hiện nay. Ở tuổi 44 anh đã có gần 20 năm gắn bó với ngành Dầu khí toàn ở những nơi đầu sóng ngọn gió. Với tính cách mạnh mẽ quyết liệt, dám nghĩ dám làm, luôn lao vào khó khăn gian khổ, hướng lên phía trước, anh đã tích lũy được kinh nghiệm phong phú, dày dạn "chiến trường". Nơi anh hội đủ những tố chất quan trọng và cần có đối với một thủ lĩnh, một lãnh đạo doanh nghiệp công nghiệp, đó là tầm nhìn, bản lĩnh và sự quyết đoán, hiểu sâu về kỹ thuật, biết rộng về quản lý và hết sức tâm huyết với sự nghiệp, sẵn sàng đối mặt với thử thách một cách xả thân.

Sự quyết đoán của anh khi chấp nhận vừa chạy thử vừa điều chỉnh nhà máy tồn tại nhiều lỗi... là một quyết định khá "nổi tiếng" vào tháng 2/2009. Anh đã nói: “Đây không phải là sự liều lĩnh, mà là quyết định trên cơ sở khoa học. Trong mọi tình huống phát sinh, phải luôn giữ được sự bình tĩnh để đưa ra những giải pháp tối ưu, kịp thời cùng các chuyên gia, kỹ sư vận hành nhà máy tháo gỡ khó khăn bằng tinh thần trách nhiệm cao nhất”.

NMLD Dung Quất - “Hàn thử biểu” của thị trường xăng dầu trong nước

Sau hơn 3 năm điều hành, Nguyễn Hoài Giang và các CBCNV của NMLD Dung Quất cho thấy những nỗ lực đã mang lại những kết quả đáng ngưỡng mộ. Năm 2010 nộp ngân sách hơn 13.000 tỉ đồng, năm 2011 trên 14.000 tỉ đồng và dự kiến năm nay sẽ sản xuất và xuất bán ra thị trường 5,957 triệu tấn sản phẩm các loại, đạt mức tổng doanh thu hơn 108.000 tỉ đồng, nộp ngân sách Nhà nước khoảng hơn 15.000 tỉ đồng. Sau khi có NMLD Dung Quất, các dự án công nghiệp nặng, các nhà máy thép, nhà máy đóng tàu, hóa dầu vệ tinh, nhiên liệu sinh học, hạ tầng giao thông... phát triển rất nhanh kéo theo đó là những dịch vụ hậu cần kỹ thuật của các tỉnh xung quanh như Quảng Nam, Đà Nẵng cũng phát triển rất mạnh. Tác động của NMLD mang lại không chỉ về mặt kinh tế mà còn cả xã hội, tăng cường độ ổn định cho toàn khu vực miền Trung.

Tuy vậy, để bảo đảm hoàn thành được kế hoạch đặt ra không phải là điều dễ dàng. Theo báo cáo của Công ty TNHH Lọc - Hóa dầu Bình Sơn, đến hết quý I năm 2012, công ty hoạt động có lãi với lợi nhuận là 237,7 tỉ đồng nhưng lũy kế đến hết tháng 6/2012 đã lỗ hơn 1.778 tỉ đồng. Nếu tính theo lợi nhuận biên trung bình của thị trường thế giới đối với nhà máy lọc dầu là vào khoảng 4,5-6,5 USD/thùng (có lúc lên đến 7 USD/thùng) cho dù có trừ đi thời gian dừng để hiệu chỉnh kỹ thuật thì với công suất lọc khoảng 148.000 thùng dầu/ngày hiện nay của NMLD Dung Quất, hiệu quả về kinh tế thu được cũng rất cao.

Tình trạng lỗ hiện nay được xác định không phải do vận hành nhà máy hay phương thức kinh doanh mà chủ yếu là do cơ chế tài chính được áp dụng đối với Công ty Bình Sơn. Công ty phải mua dầu từ mỏ Bạch Hổ với giá cao hơn các loại dầu khác trên thị trường quốc tế khoảng 10-20%, mua các loại hóa phẩm, xúc tác, vật tư... trả các khoản lãi vay đầu tư ban đầu, thuê chuyên gia v.v... hoàn toàn bằng ngoại tệ. Sản phẩm của nhà máy bán ra thu về bằng đồng Việt Nam, việc chuyển đổi sang ngoại tệ luôn phải chịu mức giá cao hơn. Vì vậy, chỉ riêng tác động của chênh lệch tỷ giá ngoại tệ đã "ngốn đứt" của Bình Sơn 3.900 tỉ đồng (có 2.900 tỉ là lãi vay và chi phí mua dầu thô) trong 1 năm qua.

Sở dĩ Chính phủ và Bộ Tài chính áp dụng cơ chế tài chính đó đối với NMLD Dung Quất là nhằm giảm bớt nhu cầu sử dụng ngoại tệ trong nước. Như vậy là NMLD Dung Quất đã trở thành công cụ để Chính phủ điều tiết chính sách kinh tế vĩ mô. Đất nước thì có lợi nhưng Nhà máy phải chịu thiệt.

Sự điều tiết của chính sách thuế nhập khẩu xăng dầu, biến động của giá dầu thô đưa vào chế biến và giá sản phẩm đầu ra cũng là những nguyên nhân ảnh hưởng sâu sắc đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của công ty. Đáng lưu ý là 5 tháng đầu năm 2012, công ty không được cấp bù thuế nhập khẩu số tiền 2.699,2 tỉ đồng theo những chính sách được áp dụng từ trước đến nay.

Trong tổng chi phí hàng năm của NMLD thì tỷ trọng chi phí mua dầu thô là 92%. Toàn bộ chí phí cho vật tư và các hoạt động còn lại chỉ chiếm 8%. NMLD Dung Quất hiện thiết kế để lọc dầu Bạch Hổ, nguồn dầu chất lượng rất cao nên giá thành cao. Việc cải tạo công nghệ để xử lý được các nguồn dầu rẻ hơn như dầu Trung Đông, Tây Phi, Mỹ hoặc Nga (có khi chỉ bằng 1/2 giá dầu Bạch Hổ) là mục tiêu trước mắt, chỉ cần bằng cách tối tưu hóa, giảm được 1% chi phí mua dầu thô sẽ tiết kiệm gấp hàng chục lần giảm các chi phí khác.

Mới đây nhất, ngày 26/7/2012, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 952/QĐ-TTg quy định về một số cơ chế tài chính của Công ty TNHH Nhà nước MTV Lọc hóa dầu Bình Sơn gồm: Thu điều tiết đối với sản phẩm lọc dầu và hóa dầu tiêu thụ trong nước, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, trích khấu hao tài sản cố định và vốn điều lệ của công ty. Quyết định của Thủ tướng là đặc biệt quan trọng kịp thời tạo điều kiện thuận lợi để giúp ngành công nghiệp lọc hóa dầu non trẻ vượt qua khó khăn, ổn định và phát triển.

Chuyện nhỏ... chuyện lớn

Được biết, đối với Tổng giám đốc Nguyễn Hoài Giang, chuyện trục trặc các điểm kỹ thuật không làm khó được anh, hiệu quả sản xuất kinh doanh trồi sụt mang tính thời điểm cũng không phải là "chuyện lớn". Nếu như sau khi nghiệm thu bàn giao, nhà máy chạy trơn tru rồi, chúng ta bằng lòng với hiệu quả mà nó đem lại trước mắt thì chỉ có thể nói là dự án này mới thành công một nửa, thậm chí nếu dừng lại thì đó sẽ là điểm đầu của thất bại, mất đi động lực phát triển mới chính là "chuyện lớn" thực sự. "Hàn thử biểu" Dung Quất lúc ấy không còn cần dùng để đo nhiệt độ mà là đo tâm huyết và khát vọng của chính mình.

Trung tâm điều khiển NMLD Dung Quất

Ở bất cứ mô hình nào tại các nước phát triển, lọc dầu chỉ là khâu đầu, hóa dầu mới là khâu sau quan trọng, đem lại lợi ích cao hơn nhiều đối với nền kinh tế, đồng thời cũng tạo đà, tạo cú hích phát triển các ngành công nghiệp - dịch vụ vệ tinh để hình thành chuỗi công nghiệp sử dụng sản phẩm đầu ra của NMLD.

Có thể nói, nhanh chóng nâng cấp mở rộng là chiến lược lâu dài, là con đường duy nhất, giải pháp sống còn của tương lai NMLD Dung Quất.

Phía dưới ngọn đuốc lửa trên đỉnh nhà máy hiện đang bùng cháy mãnh liệt một ngọn đuốc khác đầy khát vọng, tập thể ban lãnh đạo, những người đang dốc hết tâm sức để hoàn công nhà máy, lại cũng không ngừng nung nấu ý chí hướng đến chặng đường phía trước. Ở đây quả không có dư địa cho sự bằng lòng.

Hiện nay, kế hoạch mở rộng, nâng công suất NMLD Dung Quất lên 135% - 140% (khoảng 9 đến 10 triệu tấn dầu/năm) nhằm đáp ứng khoảng 40% đến 45% nhu cầu xăng dầu trong cả nước đã được Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Ban Giám đốc Công ty Bình Sơn đặt ra và được Chính phủ đồng ý. Đây được coi là bước đầu tư đúng trọng điểm, kế thừa được những lợi thế của hạ tầng sẵn có, của cảng biển nước sâu, thành phố Vạn Tường, đường giao thông, hệ thống cung cấp điện, xử lý chất thải, xử lý nước và các dự án công nghiệp dịch vụ hỗ trợ... khác hẳn với việc đầu tư mới tốn kém hơn rất nhiều.

Bài toán này là bài toán rất lớn, nguồn vốn lên tới 2-3 tỉ USD nên đòi hỏi phải nghiên cứu chi tiết, thấu đáo và triệt để cả về công nghệ, kỹ thuật, môi trường và đặc biệt là những định hướng về thị trường thương mại, biện pháp nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế... do đó phải mất 6-8 năm dự án mở rộng mới có thể hoàn thành.

Tổng giám đốc Nguyễn Hoài Giang tâm huyết: "Để thỏa mãn những điều kiện cần và đủ cho việc phát triển lâu dài và bền vững ngành công nghiệp lọc hóa dầu, việc Nhà nước tin tưởng giao trách nhiệm, quyền hạn và sự chủ động tối đa cho Tập đoàn Dầu khí Việt Nam và Công ty Bình Sơn sẽ là hướng đi tích cực đúng đắn và hợp lý nhất".

Hy vọng trong tương lai gần, chúng ta sẽ làm chủ công nghệ lọc hóa dầu, không còn phải dùng ngoại tệ để nhập xăng dầu, đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài cho đất nước, khát vọng xuất khẩu xăng dầu Việt Nam ra thế giới với sức cạnh tranh cao sẽ trở thành hiện thực.